در یک پژوهش، نتیجه فقط یک عدد یا فایل نیست. باید مشخص باشد از کدام نمونه بهدست آمده، متعلق به کدام پروژه و مرحله آزمایش است، با چه نسخهای از پروتکل تولید شده و چه مواد، تجهیزات و شرایطی در شکلگیری آن نقش داشتهاند. حفظ این ارتباط، بررسی دوباره و بازتولید پژوهش را امکانپذیرتر میکند.
آزمایشگاههای دانشگاهی و مراکز پژوهشی دامنه گستردهای از فعالیتها را پوشش میدهند؛ از علوم زیستی، شیمی، محیط زیست و کشاورزی تا مهندسی، مواد، انرژی و پژوهشهای میانرشتهای. نوع نمونه، روش اجرا، شکل داده و مسیر بازبینی در هر پروژه میتواند متفاوت باشد.
Lenava LIMS اطلاعات پروژه، نمونه، پژوهشگر، پروتکل، تجهیز و نتیجه را در یک ساختار مرتبط نگه میدارد. اعضای مجاز میتوانند مشاهده کنند هر نمونه در چه مرحلهای قرار دارد، چه فعالیتهایی روی آن انجام شده و دادههای ثبتشده بر اساس کدام نسخه از روش تولید شدهاند.
برای دانشگاهها و مؤسساتی با چند دانشکده، مرکز تحقیقاتی، آزمایشگاه مرکزی یا سایت پژوهشی نیز میتوان پروژهها، کاربران و سطوح دسترسی را تفکیک کرد تا هر گروه فضای کاری مشخصی داشته باشد و گزارشهای مجاز در سطح مرکز یا سازمان قابل مشاهده باشند.
- ثبت پروژه، مطالعه، گروه تحقیقاتی و پژوهشگر مسئول
- ارتباط نمونه با منشأ، پروتکل و مرحله آزمایش
- کنترل نسخه روشها، دستورالعملها و محاسبات
- نگهداری دادههای اولیه، فایلها و سوابق پردازش
- مدیریت تجهیزات، مواد، معرفها و استانداردها
- کنترل دسترسی اعضای داخلی و همکاران بیرونی
حفظ مسیر پژوهش از طراحی آزمایش تا نگهداری داده
فعالیت آزمایشگاه میتواند با تعریف یک پروژه، مطالعه یا درخواست پژوهشی آغاز شود. عنوان پروژه، پژوهشگر مسئول، اعضای تیم، گروه یا دانشکده، کد داخلی، همکاران و محدوده زمانی آن قابل ثبت هستند. نمونهها، آزمایشها، فایلها و گزارشهای مرتبط سپس در همان ساختار قرار میگیرند تا اطلاعات یک پژوهش میان پوشهها و سامانههای جداگانه پراکنده نشود.
نمونههای پژوهشی ممکن است مواد شیمیایی، ترکیبات ساختهشده، نمونههای محیطی، مواد مهندسی، گیاه، میکروارگانیسم یا دیگر نمونههای فیزیکی و زیستی باشند. برای هر نمونه میتوان منشأ، تاریخ دریافت یا جمعآوری، پژوهشگر، شرایط نگهداری، مکان ذخیره و وضعیت آن را ثبت کرد.
در پروژههایی که از یک نمونه چند بخش، زیرنمونه یا نمونه مشتق ایجاد میشود، ارتباط آنها با نمونه اولیه حفظ میماند. به این ترتیب مشخص است هر نتیجه به کدام بخش از نمونه مربوط بوده و چه فرایندهایی پیش از آزمون روی آن انجام شده است.
برای هر پروژه میتوان پروتکلها، روشهای آزمایش، دستورالعملهای آمادهسازی و محاسبات را تعریف کرد. نسخه روش هنگام اجرای آزمایش همراه نتیجه ثبت میشود تا تغییر یک مرحله، ماده یا روش محاسبه باعث از بین رفتن ارتباط دادههای گذشته با نسخه اصلی نشود.
اطلاعات مواد، معرفها، استانداردها و محلولهای مصرفی میتوانند همراه با شماره لات، تاریخ تهیه، تاریخ انقضا و شرایط نگهداری ثبت شوند. این اطلاعات به پژوهشگر کمک میکند هنگام بررسی نتیجه بداند در هر آزمایش از کدام ماده یا سری مصرفی استفاده شده است.
تنظیمات مهم تجهیز، وضعیت کالیبراسیون، سوابق نگهداری و تجهیز مورد استفاده نیز میتوانند در کنار فعالیت آزمایشگاهی قرار گیرند. در صورت وجود رابط فنی مناسب، بخشی از دادهها یا فایلهای تولیدشده توسط تجهیزات مستقیماً دریافت میشوند؛ در غیر این صورت ورود ساختاریافته یا بارگذاری فایل قابل استفاده خواهد بود.
داده اولیه، تصاویر، فایلهای خروجی دستگاه، جداول، محاسبات و نسخههای پردازششده باید از یکدیگر قابل تشخیص باشند. Lenava LIMS میتواند این اقلام را همراه با نمونه، آزمایش و زمان ایجاد آنها نگهداری کند تا نتیجه نهایی از داده و مراحل پیشین جدا نشود.
هر پروژه میتواند مسیر بازبینی متناسب با خود داشته باشد. پژوهشگر مجری، مسئول آزمایشگاه، استاد راهنما یا کارشناس تجهیز میتوانند بر اساس نقش خود داده را بررسی کنند. ثبت اصلاحات و تغییرات نیز کمک میکند مشخص باشد چه اطلاعاتی، در چه زمانی و توسط چه کاربری تغییر کرده است.
در آزمایشگاههای مرکزی و امکانات پژوهشی مشترک، درخواستهای چند گروه به یک آزمایشگاه یا تجهیز وارد میشوند. نمونه، پژوهشگر درخواستکننده، نوع خدمت، اولویت، آزمونهای مورد نیاز و وضعیت انجام کار قابل ثبت هستند تا کارشناس آزمایشگاه صف فعالیتها و نتایج تحویلی را منظمتر مدیریت کند.
دسترسی به اطلاعات میتواند بر اساس پروژه، گروه، آزمایشگاه یا نقش کاربر محدود شود. اعضای یک پروژه به سوابق مجاز خود دسترسی دارند و همکاری میان چند گروه نیز بدون بازکردن همه اطلاعات سازمان برای تمام کاربران قابل تعریف است. برای دادههای حساس، محدودیت دسترسی باید متناسب با سیاستهای اخلاقی، حقوقی و امنیتی مؤسسه تنظیم شود.
ساختار منظم شناسهها، متادیتا، منشأ داده و نسخه روش میتواند به آمادهسازی داده برای آرشیو، تحلیل مجدد یا اشتراکگذاری کمک کند. Lenava LIMS بهتنهایی تضمینکننده اجرای اصول FAIR یا سیاستهای انتشار داده نیست، اما زیرساخت لازم برای یافتن، توصیف و بازیابی بهتر سوابق پژوهشی را فراهم میکند.
در پروژههایی که مجموعههای نمونه یا بانکهای زیستی و محیطی دارند، مکان فیزیکی، شرایط نگهداری، زیرنمونهها و سوابق استفاده نیز قابل مدیریت هستند. دامنه این پیکربندی بر اساس نوع نمونه، مقررات مؤسسه و فرایند واقعی هر مرکز تعیین میشود.
در پایان پروژه، نتایج، جداول و گزارشها میتوانند بر اساس قالب مورد نیاز استخراج شوند. خروجی ساختاریافته برای تحلیل آماری، سامانههای پژوهشی، مخازن داده یا تهیه مستندات انتشار نیز در صورت وجود فرمت و رابط مناسب قابل بررسی است.
پروژه، پژوهشگر، نمونه اصلی، زیرنمونهها و مراحل آزمایش در یک ساختار مرتبط ثبت میشوند تا منشأ هر نتیجه و فعالیتهای انجامشده روی نمونه در طول پژوهش قابل پیگیری باقی بماند.
نسخه پروتکل، مواد مصرفی، تنظیمات تجهیز، داده اولیه و محاسبات در کنار نتیجه نگهداری میشوند تا شرایط تولید داده روشن باشد و بازبینی یا تکرار آزمایش بر اطلاعات مستند تکیه کند.
دسترسی کاربران بر اساس پروژه و نقش تعریف میشود و دادهها، فایلها و گزارشهای هر مطالعه برای اعضای مجاز قابل بازیابی هستند؛ بدون آنکه مرز اطلاعات گروهها و پروژههای دیگر از بین برود.
قابلیتهای تخصصی آزمایشگاههای دانشگاهی و پژوهشی
نوع و دامنه اتصال تجهیزات، ابزارهای تحلیل و سامانههای بیرونی بر اساس رابطهای فنی موجود، سیاستهای امنیتی مؤسسه و محدوده هر پروژه بررسی و پیکربندی میشود.