آزمایشگاههای محیط زیست با نمونههایی از منابع و ماتریسهای مختلف سروکار دارند؛ از آبهای سطحی و زیرزمینی، خاک و رسوب تا هوای محیط، پسماند، شیرابه و نمونههای مربوط به پایش آلودگی. هر گروه ممکن است ظرف نمونهبرداری، شرایط نگهداری، روش آمادهسازی، زمان مجاز انجام آزمون و الزامات کنترل کیفیت متفاوتی داشته باشد.
Lenava LIMS اطلاعات میدان و آزمایشگاه را در یک پرونده مرتبط نگه میدارد. کارشناس میتواند مشاهده کند نمونه از کجا و در چه شرایطی برداشت شده، چه افرادی آن را تحویل گرفتهاند، چه آزمونهایی برای آن تعریف شده و نتیجه پس از کدام کنترلها، بازبینیها و تأییدها منتشر شده است.
- ثبت پروژه، ایستگاه، مختصات و زمان نمونهبرداری
- ثبت نوع ماتریس، ظرف، نگهدارنده و شرایط میدانی
- کنترل زمان نگهداری مجاز و اولویت انجام آزمون
- ثبت زنجیره تحویل نمونه و تمام انتقالهای انجامشده
- مدیریت بلانکها، نمونههای تکراری و نمونههای کنترل
- گزارش نتایج همراه با وضعیت کنترل کیفیت و توضیحات فنی
کنترل نمونه در هر مرحله، از میدان تا گزارش
آزمایشگاههای محیط زیست معمولاً با پروژههای چندمکانی، تیمهای نمونهبرداری میدانی و دامنه گستردهای از نمونهها روبهرو هستند. هر نمونه باید از ابتدا همراه با اطلاعات پروژه، محل یا ایستگاه پایش، مختصات، تاریخ و ساعت برداشت، نوع ماتریس، شرایط محیطی و آزمونهای مورد نیاز ثبت شود. این اطلاعات بخشی از هویت نمونه هستند و باید تا زمان انتشار نتیجه نهایی در کنار آن باقی بمانند.
ثبت زنجیره تحویل نمونه یا Chain of Custody مشخص میکند نمونه از زمان برداشت تا ورود به آزمایشگاه و انجام آزمون در اختیار چه افرادی یا بخشهایی قرار داشته است. تحویل، دریافت، انتقال، تقسیم یا تغییر وضعیت نمونه میتواند همراه با زمان و مسئول مربوط ثبت شود. هنگام پذیرش نیز وضعیت ظرف، دمای دریافت، حجم نمونه و هرگونه مغایرت قابل ثبت و پیگیری است.
شرایط نگهداری و زمان مجاز انجام آزمون برای همه نمونهها یکسان نیست. نوع ظرف، ماده نگهدارنده، دمای نگهداری و Holding Time به ماتریس، پارامتر و روش آزمون وابستهاند. در Lenava LIMS میتوان این الزامات را برای هر آزمون تعریف کرد تا نمونههای دارای زمان محدود در اولویت قرار گیرند و مواردی که خارج از شرایط تعیینشده دریافت شدهاند، پیش از انجام یا انتشار نتیجه بررسی شوند.
پس از پذیرش، هر نمونه ممکن است مراحل متفاوتی مانند فیلتراسیون، استخراج، هضم، رقیقسازی، توزین یا آمادهسازی اختصاصی را طی کند. روش، نسخه دستورالعمل، تجهیزات، مواد مرجع، استانداردها و محاسبات مورد استفاده در کنار آزمون ثبت میشوند. حد تشخیص، حد گزارشدهی، واحد اندازهگیری و قواعد مربوط به نتایج کمتر یا بیشتر از دامنه نیز میتوانند برای هر روش تعریف شوند.
کنترل کیفیت بخش جداییناپذیر آزمونهای محیطزیستی است. بلانک روش، بلانک میدانی، نمونه تکراری، اسپایک ماتریس، نمونه کنترل آزمایشگاه و مواد مرجع میتوانند همراه بچ تحلیلی ثبت شوند. نتایج آنها با حدود پذیرش مربوط مقایسه میشوند تا پیش از تأیید دادهها، آلودگی احتمالی، بازیابی نامناسب، ضعف تکرارپذیری یا دیگر موارد نیازمند بررسی مشخص شوند.
اگر یک کنترل کیفی معیار پذیرش را تأمین نکند، نتیجه نمونه الزاماً بدون توضیح منتشر نمیشود. کارشناس میتواند داده اولیه، کالیبراسیون، بلانکها، بازیابیها، رقتها و سوابق تجهیز را بازبینی کند و در صورت نیاز، بازآزمایی یا اقدام بعدی را ثبت کند. وضعیت کیفیت داده و هرگونه Qualifier یا توضیح فنی نیز میتواند همراه نتیجه نهایی باقی بماند.
پس از تکمیل بازبینی، نتایج در گزارشهای فنی، جداول پایش، تحلیلهای روند و قالبهای تحویل الکترونیکی داده قرار میگیرند. در صورت وجود رابط فنی مناسب، دریافت داده از تجهیزات تحلیلی و تبادل اطلاعات با GIS، سامانههای پایش محیطی یا دیگر سامانههای سازمانی نیز قابل بررسی است. این ساختار کمک میکند اطلاعات پروژههای محیطزیستی در طول زمان قابل بازیابی، مقایسه و استفاده در تصمیمگیری باقی بمانند.
اطلاعات پروژه، ایستگاه، مختصات، زمان برداشت، شرایط میدانی و تحویلهای انجامشده همراه نمونه ثبت میشوند تا منشأ و مسیر آن از محل نمونهبرداری تا پذیرش در آزمایشگاه روشن باقی بماند.
شرایط نگهداری، زمان مجاز آزمون، روش آمادهسازی، حدود گزارشدهی و نمونههای QA/QC در کنار نتایج نگهداری میشوند تا کیفیت هر بچ تحلیلی پیش از تأیید قابل ارزیابی باشد.
نتایج تأییدشده همراه با وضعیت کنترل کیفیت، توضیحات فنی و سوابق نمونه در گزارشها، تحلیلهای روند و قالبهای تحویل الکترونیکی داده قرار میگیرند.
نوع و دامنه اتصال تجهیزات و سامانههای بیرونی بر اساس رابطهای فنی موجود و محدوده هر پروژه بررسی و پیکربندی میشود.