در آزمایشگاه آب و فاضلاب، یک نتیجه زمانی کامل است که مشخص باشد نمونه از کدام منبع، تصفیهخانه، واحد فرایندی، مخزن، شبکه یا خروجی برداشت شده، چه زمانی و تحت چه شرایطی به آزمایشگاه رسیده و بر اساس کدام روش و حدود پذیرش بررسی شده است.
آزمایشگاههای آب و فاضلاب با نمونههایی از آب خام، آب تصفیهشده، مخازن ذخیره، شبکه توزیع، آب صنعتی، ورودی فاضلاب، مراحل مختلف تصفیه، پساب خروجی و لجن سروکار دارند. هر یک از این نمونهها ممکن است برنامه پایش، روش برداشت، شرایط نگهداری و آزمونهای متفاوتی داشته باشند.
Lenava LIMS اطلاعات سایت، نقطه نمونهبرداری، نمونه، برنامه پایش، روش آزمون و نتیجه را در یک ساختار مرتبط نگه میدارد. کارشناس میتواند مشاهده کند هر نمونه از کجا و چه زمانی برداشت شده، چه آزمونهایی برای آن تعریف شده و آیا زمان و شرایط دریافت آن برای آزمون مورد نظر مناسب بوده است.
برای سازمانهایی با چند تصفیهخانه، منطقه، آزمایشگاه یا شبکه پراکنده نیز میتوان سایتها، نقاط، کاربران و سطوح دسترسی را جداگانه تعریف کرد تا عملیات هر واحد مستقل باقی بماند و گزارشهای مجاز در سطح منطقه یا کل مجموعه قابل مشاهده باشند.
- تعریف منابع، سایتها و نقاط ثابت نمونهبرداری
- برنامهریزی پایش روزانه، دورهای و موردی
- ثبت زمان برداشت، ظرف، نگهدارنده و شرایط حمل
- مدیریت نمونههای لحظهای، مرکب و تکراری
- کنترل آزمونهای شیمیایی، فیزیکی و میکروبی
- مقایسه نتایج شبکه، فرایند تصفیه و خروجی نهایی
از برنامه نمونهبرداری تا گزارش قابل اتکای کیفیت آب
عملیات آزمایشگاهی با تعریف ساختار واقعی سامانه آب یا فاضلاب آغاز میشود. منابع تأمین، ورودی تصفیهخانه، واحدهای فرایندی، مخازن، ایستگاههای پمپاژ، نقاط شبکه، خروجیها و محلهای تخلیه میتوانند بهعنوان نقاط مشخص نمونهبرداری ثبت شوند. برای هر نقطه نیز نوع آب، موقعیت، مسئول و برنامه پایش مربوط قابل تعریف است.
نمونهبرداری ممکن است روزانه، هفتگی، ماهانه، فصلی، بر اساس رویداد یا پس از تغییر شرایط بهرهبرداری انجام شود. Lenava LIMS برنامههای پایش را به درخواستهای نمونهبرداری و آزمون تبدیل میکند تا مشخص باشد در هر دوره از کدام نقاط، چه تعداد نمونه و برای چه پارامترهایی باید برداشت شود.
هنگام برداشت نمونه، اطلاعاتی مانند تاریخ و ساعت، نام نمونهبردار، وضعیت نقطه، نوع ظرف، حجم نمونه، نگهدارنده، دمای حمل و اندازهگیریهای میدانی قابل ثبت هستند. در صورت استفاده از تجهیزات سیار یا فرمهای میدانی، نحوه ورود اطلاعات بر اساس امکانات فنی پروژه تعیین میشود.
نمونههای آب و فاضلاب ممکن است لحظهای یا مرکب باشند. در نمونه مرکب، زمانبندی برداشتهای جزئی، روش ترکیب و ارتباط آنها با نمونه نهایی قابل ثبت است. برای نمونههای تکراری، شاهد میدانی یا نمونههای کنترل نیز رابطه با نمونه اصلی حفظ میشود.
شرایط نگهداری و حداکثر فاصله مجاز میان برداشت و شروع آزمون برای همه پارامترها یکسان نیست. نوع آزمون، ماتریس، روش مصوب و الزامات پروژه تعیین میکنند که نمونه در چه ظرفی، با چه نگهدارندهای و در چه بازه زمانی بررسی شود. سامانه میتواند این شرایط را در برنامه آزمون ثبت و نمونههای نزدیک به پایان زمان مجاز را مشخص کند.
در آزمایشگاه آب آشامیدنی، آزمونها ممکن است شامل ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و میکروبی باشند. پارامترهایی مانند کدورت، pH، هدایت الکتریکی، کلر باقیمانده، یونها، فلزات و شاخصهای میکروبی متناسب با برنامه پایش و روش مصوب مدیریت میشوند.
در آزمایشگاه فاضلاب، نمونهها میتوانند به ورودی، مراحل تصفیه و خروجی نهایی مربوط باشند. پارامترهایی مانند BOD، COD، مواد جامد معلق، مواد مغذی، روغن و چربی، فلزات و شاخصهای میکروبی بر اساس نوع تأسیسات و الزامات مربوط تعریف میشوند.
ارتباط نمونه با مرحله فرایند کمک میکند نتایج ورودی و خروجی یا مراحل مختلف تصفیه در کنار یکدیگر بررسی شوند. Lenava LIMS جایگزین سامانه کنترل فرایند نیست، اما دادههای آزمایشگاهی مورد نیاز برای ارزیابی عملکرد تصفیه را منظم و قابل بازیابی نگه میدارد.
آزمونهای میکروبی میتوانند مراحل آمادهسازی، کشت، انکوباسیون، قرائت و تأیید نتیجه را داشته باشند. محیط کشت، شماره لات، شرایط انکوباسیون، زمان شروع و پایان و نتایج کنترلهای مربوط نیز در پرونده آزمون قابل ثبت هستند.
کنترل کیفیت تحلیلی میتواند شامل بلانک، نمونه تکراری، نمونه کنترل، اسپایک، استاندارد کالیبراسیون و دیگر کنترلهای تعریفشده در روش باشد. نتیجه نمونه در کنار کنترلهای همان سری تحلیلی بررسی میشود و در صورت نامعتبر بودن کنترلها، نتایج مربوط پیش از تأیید در مسیر بررسی قرار میگیرند.
اگر یک نتیجه از حدود تعریفشده عبور کند یا با روند معمول نقطه ناسازگار باشد، داده اولیه، شرایط نمونهبرداری، زمان نگهداری، روش آزمون، وضعیت تجهیز و کنترلهای کیفی قابل بازبینی هستند. نتیجه اولیه حذف نمیشود و بازآزمایی، نمونهبرداری مجدد یا بررسی تکمیلی همراه با دلیل و مسئول آن ثبت خواهد شد.
داشبوردها میتوانند وضعیت نمونههای دریافتنشده، نزدیک به پایان زمان نگهداری، در انتظار آزمون، نیازمند بازبینی یا تأییدشده را نمایش دهند. روند پارامترها نیز بر اساس نقطه، منطقه، منبع، مرحله تصفیه یا دوره زمانی قابل مقایسه است.
در صورت وجود رابط فنی مناسب، دریافت داده از تجهیزات آزمایشگاهی و تبادل اطلاعات با SCADA، سامانههای بهرهبرداری، GIS، ERP یا سامانههای گزارشدهی قابل بررسی است. دادههای برخط فرایندی و نتایج آزمایشگاهی باید از یکدیگر قابل تشخیص باقی بمانند و هر داده همراه با منبع و زمان خود ثبت شود.
پس از بازبینی و تأیید، نتایج در گزارشهای کیفیت آب، پایش شبکه، عملکرد تصفیهخانه، پساب خروجی یا گزارشهای دورهای قرار میگیرند. قالب گزارش، حدود مقایسه و گیرندگان آن متناسب با نیاز سازمان و الزامات پروژه تعریف خواهند شد.
منابع، تصفیهخانهها، شبکهها و خروجیها بهصورت نقاط مشخص تعریف میشوند و هر نمونه همراه با زمان برداشت، نمونهبردار، نوع ظرف، نگهدارنده و شرایط حمل ثبت میشود.
آزمونهای شیمیایی، فیزیکی و میکروبی همراه با روش، حدود پذیرش و کنترلهای QA/QC مدیریت میشوند تا نتیجه تنها پس از بررسی شرایط نمونه و اعتبار سری تحلیلی تأیید شود.
نتایج آب خام، مراحل تصفیه، شبکه و خروجی در یک ساختار مرتبط قرار میگیرند تا روند کیفیت، وضعیت نقاط پایش و گزارشهای دورهای در سطح هر سایت یا کل مجموعه قابل بررسی باشند.
نوع و دامنه دریافت داده از تجهیزات، SCADA و سامانههای بیرونی بر اساس رابطهای فنی موجود، سیاستهای امنیتی و محدوده هر پروژه بررسی و پیکربندی میشود.